Kartelvermoeden rond de vier grote Japanse brouwers: toezichthouder voert huiszoekingen uit

Op 7 oktober hebben inspecteurs van de Japan Fair Trade Commission (JFTC, de Japanse mededingingsautoriteit) dwangmatig onderzoek verricht bij de vier grote brouwers: Asahi Breweries, Kirin Brewery, Suntory en Sapporo Breweries. Het vermoeden betreft een overtreding van de Antimonopoliewet (onredelijke beperking van de handel). Het nieuws kwam van persbureau Jiji Press, dat zich baseert op betrokkenen. Volgens het bureau overweegt de JFTC ook een strafrechtelijke aangifte bij het openbaar ministerie. Vrijwel de hele Japanse biermarkt is in handen van deze vier bedrijven, en daarmee komt ook de structuur van de sector in de schijnwerpers te staan.

Het vermoeden: prijsverhogingen in gelijke pas

Volgens de berichtgeving worden de vier bedrijven ervan verdacht dat ze de leveringsprijzen van bier aan groothandels gedurende meerdere jaren onderling hebben afgestemd. Het gaat niet alleen om bier. Ook “happoshu” (schuimende alcoholische dranken met een laag moutgehalte) en het “derde bier” (dranken die onder meer met andere grondstoffen dan mout worden gemaakt om de belastingdruk te verlagen) vallen eronder. Beide zijn typisch Japanse categorieën die voortkomen uit het Japanse accijnsstelsel. Verkoopmanagers van de bedrijven hebben mogelijk informatie gedeeld over het tijdstip en de omvang van prijsverhogingen. Ze zouden regelmatig bijeen zijn gekomen in een overleg met de naam “Ichimokukai”, als onderdeel van de activiteiten van een brancheorganisatie.

Mogelijk een strafzaak

Het onderzoek berust op de bevoegdheid van de JFTC voor “strafrechtelijk onderzoek”. Dit is een zware bevoegdheid waarmee bewijs wordt verzameld met het oog op een strafrechtelijke aangifte, in plaats van het bij een bestuurlijke sanctie te laten. De JFTC gebruikt deze bevoegdheid voor het eerst sinds de kartelzaak rond diesel in september vorig jaar. Tijdens een persconferentie op 7 oktober zei JFTC-secretaris-generaal Hiroo Iwanari dat prijsverhogingen die zijn gebaseerd op bijvoorbeeld gestegen grondstofkosten op zichzelf geen probleem zijn. Hij benadrukte wel dat elk bedrijf zijn prijzen zelfstandig moet bepalen.

De markt voor bier wordt geschat op ongeveer 1 biljoen yen en die voor happoshu op ongeveer 400 miljard yen. Als een kartel wordt vastgesteld, wordt op basis van de omzet in de betreffende periode een boete (een bestuurlijke geldelijke sanctie) berekend, die gezien de omvang van de markt zeer hoog kan uitvallen. Alle vier de bedrijven hebben laten weten volledig mee te werken aan het onderzoek van de JFTC.

Wat Europese lezers in het oog moeten houden

Het vermoeden heeft betrekking op groothandelsprijzen binnen Japan en is op dit moment nog geen vastgesteld feit. Het draait nu om de vraag of de JFTC daadwerkelijk aangifte doet en hoe hoog de boete zou kunnen uitvallen. Wie Japans bier drinkt, doet er goed aan te weten dat het onderscheid tussen “bier”, “happoshu” en “derde bier” voortkomt uit het Japanse belastingstelsel; dat maakt de smaakverschillen beter te begrijpen. Nu het oligopolie van de vier grote spelers opnieuw onder de aandacht staat, loont het de moeite om ook eens te kijken naar Japanse craftbieren en naar de sake van kleine brouwerijen. Zo krijgt u misschien een completer beeld van de diversiteit van Japanse dranken.