Whiskyexperiment in de ruimte: Universiteit van Glasgow en Kyushu Institute of Technology

De Universiteit van Glasgow in Schotland en het Kyushu Institute of Technology in de prefectuur Fukuoka werken samen aan een experiment om whisky in de ruimte te distilleren. Het project heet Space Puffin. In 2028 lanceren ze een zogeheten CubeSat, een supercompacte satelliet ter grootte van een handpalm. Aan boord gaat slechts 10 ml vloeistof, waarvan de veranderingen tot vijf jaar in een baan om de aarde worden gevolgd. Het Japanse vakmedium BARREL365 berichtte hierover op 9 oktober 2026.

Geen vat aan boord, maar kleine stukjes vathout om rijping te onderzoeken

De satelliet wordt met een bevoorradingsschip naar het Internationaal Ruimtestation (ISS) gebracht en vanuit de Japanse onderzoeksmodule Kibo in een baan om de aarde gebracht. De lading bestaat uit een whiskymonster, grondstoffen en kleine stukjes vathout. Een vat zelf is zwaar en volumineus, dus alleen houtfragmenten worden meegestuurd.

Er zijn twee hoofdvragen. De eerste is of ethanol in een baan om de aarde kan worden gewonnen. Ethanol wordt bij de productie van veel geneesmiddelen gebruikt. De tweede is hoe het vathout reageert. De satelliet draait ongeveer elke 90 minuten om de aarde en wisselt daarbij telkens snel tussen hitte en kou. Het onderzoeksteam denkt dat het hout veel sneller “ademt” dan op aarde, wat aanwijzingen kan geven over hoe rijping te versnellen is.

De veranderingen worden gemeten met een kunstmatige “tong” die componenten met licht uitleest. Die registreert kleine veranderingen in aromastoffen zoals terpenen en stuurt kleur- en samenstellingsgegevens naar de aarde. Whisky en vathout zijn eerder al de ruimte in gegaan, maar steeds in de temperatuurgeregelde omgeving van het ISS, met analyse pas na terugkeer op aarde. Het zou de eerste keer zijn dat whisky rechtstreeks aan de ruimteomgeving wordt blootgesteld.

Waarom whisky, en de band met Masataka Taketsuru

De chemie van fermentatie en distillatie bij whisky is op aarde uitvoerig onderzocht. Daardoor is het een handig onderwerp om te vergelijken wat er in microzwaartekracht verandert. De onderzoeker van de Universiteit van Glasgow die het project leidt, wil weten hoe fermentatie en chemische reacties in de ruimte kunnen worden bewaakt en gestuurd. Daarachter schuilt het idee om medicijnen in de ruimte te maken. In microzwaartekracht zouden grotere en zuiverdere kristallen ontstaan. Als moleculen die op aarde moeilijk te synthetiseren zijn in een baan om de aarde kunnen worden gemaakt, kan dat nuttig zijn voor medicijnen tegen diabetes, kanker en de ziekte van Alzheimer. Dit experiment is het basisonderzoek dat aan die stap voorafgaat.

De taken zijn verdeeld. Het Kyushu Institute of Technology is verantwoordelijk voor de satelliet zelf en eigen waarnemingsapparatuur, de Universiteit van Glasgow voor het whiskyexperiment. Zeven laatstejaarsstudenten werktuigbouwkunde uit Glasgow verblijven vanaf dit najaar drie maanden bij het Kyushu Institute of Technology en helpen mee aan het ontwerp van de batterij, de radio en de boordcomputer. De reiskosten worden gesubsidieerd door Allen Associates, een ontwerpbureau voor distilleerderijen. Een van de studenten wees op de geschiedenis van Masataka Taketsuru, die ruim 100 jaar geleden in Glasgow scheikunde studeerde en de distilleerkunst mee terug naar Japan nam. Taketsuru legde de basis voor de Japanse whiskymakerij, en de studenten zijn blij deel te nemen aan een project dat Schotland en Japan opnieuw verbindt.

Voor Europese lezers gaat dit niet over een product dat je kunt kopen, maar over de wetenschap van rijping. Een groot deel van de smaak van rijping komt uit het vat. Bij whisky en bij op vat gerijpte Japanse dranken zijn houtaroma en kleurdiepte aanwijzingen voor rijping. Het idee dat temperatuurschommelingen de wisselwerking tussen hout en drank bevorderen, wordt ook in opslagplaatsen op aarde al lang besproken. In hoeverre kunnen de gegevens die na 2028 uit de ruimte komen dat mechanisme verklaren? We kijken uit naar vervolgberichten over dit onderzoek dat Schotland en Japan verbindt.